မန္တလေးမှာသာ ကြားရလေ့ရှိပြီး မန်းသူ မန်းသားတွေသာ သုံးတက်တဲ့ ထူးခြားတဲ့ အသုံးအနှုန်း (10) ခွန်း..
ဒီနေ့မှာတော့ မန္တလေးကို အလည်လာကြသူတွေ၊ မန္တလေးကို အသစ်လာရောက်အခြေချနေထိုင်သူတွေ နားမရှင်း၊မျက်စိရှုပ်တတ်တဲ့ အသုံးအနှုန်း(10)မျိုး ကို ရှင်းပြချင်လို့ပါ။
ဒီ post လေးကို အစအဆုံးဖတ်ပြီးရင် ဘာလို့ဒီလိုခေါ်တယ်ဆိုတဲ့အသုံးအနှုန်းလေးတွေကို သိသွားကြလိမ့်မယ်ထင်ပါတယ်နော်။
(၁) မုန့်တီ
မန္တလေးမှာ မုန့်တီစားရင် နန်းကြီးသုပ်စားမယ်လို့ တခါတည်း မမှာကြပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရွေးချယ်စရာ မုန့်တီအမျိုးအစား အများကြီးရှိလို့ပါပဲ။
ကြက်သားနိုင်းချင်း၊ ငါးဖယ်လုံးတွေနဲ့ မန္တလေးမုန့်တီလားဂေါ်ဖီဖတ်၊ ဗယာကြော်တွေနဲ့ စေးနေအောင်သုပ်ထားတဲ့ ခိုတောင်မုန့်တီလားဆိုပြီး ရွေးချယ်နိုင်သလို မုန့်တီဖတ် အရွယ်အစားကိုလည်း ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။
မန္တလေးမုန့်တီ စားမယ်ဆိုရင် နန်းသေး= 0.1 – 0.2 cm၊ နန်းလတ် = 0.4 – 0.5 cm၊ နန်းကြီး = 0.7 – 0.8 cm ဆိုပြီး ဆိုဒ်အရွယ်အစား (3) မျိုး ရွေးချယ်နိုင်ပြီး ခိုတောင်မုန့်တီမှာတော့ခိုတောင်နန်းလို့ ခေါ်တဲ့ 0.3 – 0.4 cm ဆိုဒ်ကို အများဆုံး အသုံးပြုပါတယ်။
ခိုတောင်နန်းဟာ နန်းသေးနဲ့ နန်းလတ်ကြားက ဆိုဒ်ဖြစ်ပါတယ်။ဒါကြောင့်မို့ မန္တလေးမှာ နန်းကြီးသုပ် စားမယ်လို့မပြောကြဘဲ မုန့်တီစားမယ်လို့သာ မှာကြပြီး ကိုယ်ကြိုက်နှစ်သက်ရာ မုန့်တီ အမျိုးအစားနဲ့ နန်း အမျိုးအစားကို ရွေးချယ်သုံးဆောင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
(၂) မုန့်ဟင်းခါး သောက်မယ်
မန္တလေးမှာ မုန့်ဟင်းခါး သုံးဆောင်တာကို “မုန့်ဟင်းခါး စားတယ်” လို့ မသုံးနှုန်းဘဲ “ မုန့်ဟင်းခါး သောက်တယ် ” လို့ သုံးကြပါတယ်။
မန္တလေးရဲ့ မုန့်ဟင်းခါးတွေဟာ ရန်ကုန်မုန့်ဟင်းခါးလို အရည် မပျစ်၊ ငါးအဖတ် မများဘဲ ပဲအရည်ကျဲကျဲ၊ ငါးအဖတ် နည်းနည်းနဲ့ ချက်ကြတာမို့ “သောက်တယ်”လို့ သုံးကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
(၃) မန္တလေး ထမင်းပေါင်း
မန္တလေးမှာ ထမင်းပေါင်း တစ်ပွဲပေးပါလို့ မှာလိုက်ရင် နီနီရဲရဲ ဆော့စ်နဲ့ နယ်ထားပြီး မြေပဲဆံ ဖြူးထားတဲ့ အသားကြော်၊ အသားကင် များများပါတဲ့ ထမင်းတစ်ပွဲရောက်လာပါလိမ့်မယ်။
ရန်ကုန်ထမင်းပေါင်းလို ကော်ရည်နဲ့ အသီးအရွက် ကြော်ထားတာမျိုး တွေ့ရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါကြောင့် မန္တလေးမှာ ထမင်းပေါင်း မှာစားရင် မန္တလေးထမင်းပေါင်းလားရန်ကုန်ထမင်းပေါင်းလားလို့ သေချာခွဲခြားပြောပေးဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်နော်။
(၄) တိုရ / ပဲပင်ပေါက်
မန္တလေးမှာ မြီးရှည်စားမယ်ဆို တချို့ဆိုင်တွေက “တိုရ ထည့်မလား” လို့ ပြန်မေးတတ်ကြပါတယ်။ “တိုရ”ဆိုတာ တကယ်တော့ ပဲပင်ပေါက်ပါပဲ။
ရှေးခေတ်တုန်းက မန္တလေးမှာ မြီးရှည်ဟာ ပြည်ကြီးတရုတ်တွေနဲ့ အတူပါလာခဲ့တဲ့ စားသောက်ဖွယ်ရာတစ်မျိုးပါ။ မြီးရှည်ဆိုတဲ့စကားလုံးကိုကတရုတ်လို 米線(Mǐxiàn) “မီရှန့်”ကနေ ဆင်းသက် လာတာပါ။
ဒါကြောင့် မြီးရှည်ထဲ ထည့်တဲ့ ပဲပင်ပေါက်ကိုလည်း တရုတ်လို 豆芽(Dòuyá) ”တို့ရာ” ကနေ ဆင်းသက်လာပြီး မြန်မာလို “တိုရ” ဖြစ်သွားပါတယ်။
(၅) ခါကျက်ဥ
ခါကျက်ဥဆိုတာ ကြက်/ငှက် တိရစ္ဆာန်တွေက ရတဲ့ဥ မဟုတ်ပါဘူး။ မန္တလေးမှာ မုန်လာဥနီ (carrot) ကို ခါကျက်ဥလို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ Hindi ဘာသာစကား (Gaajar Root) ဂါဂျာရု ကနေ မြန်မာလို ခါကျက်ဥ ဖြစ်လာ တာပါပဲ။
ခါကျက်ဥလိုပဲ ဈေးကွက်ထဲက တချို့သီးနှံတွေ အမည်ကလည်း Hindi ဘာသာစကားကနေ မွေးစားထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။(Gaajar Root)= ခါကျက်ဥ၊ (Aloo)= အာလူး၊ (Gobhee)= ဂေါ်ဖီထုပ် စတဲ့စကားလုံးတွေပေါ့
(၆) ဒူးမလိုင်
မန္တလေးမှာ ဒူးမလိုင်လို့ မှာလိုက်ရင် ဒူးရင်းသီးတဖတ်မှ မပါတဲ့ မလိုင်စစ်စစ် တခွက်ရောက်လာပါမယ်။ ဒါကိုမှ ဘာလို့ ဒူးရင်းသီးမပါတာလဲ မေးချင်ရင် ဒူးမလိုင်ဟာ ဒူးရင်းမလိုင် မဟုတ်လို့ပါလို့ ပြန်ဖြေရပါမယ်။
ဒူးမလိုင်ဆိုတာဟာ အိန္ဒိယအချိုပွဲ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး…Doodh Malai ဆိုတဲ့ စကားလုံးကနေ ဆင်းသက်လာပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒူးမလိုင်ဟာ ဒူးရင်းမလိုင်ကိုအလွယ်တကူ ခေါ်တဲ့ စကားလုံးမဟုတ်တာကြောင့် ကိုယ်သောက်ချင်တာဟာ ဒူးမလိုင်လား၊ ဒူးရင်းမလိုင်လား သေချာသိပြီး မှာဖို့ လိုပါတယ်နော်။
(၇) Co Co / ခေါခေါ
မန္တလေးမြို့အနှံမှာ တွေ့ရတဲ့ Co Co ဆိုတဲ့ Convenient store ဆိုင်ငယ်လေးများ ကို မန္တလေးသူ မန္တလေးသားများက “ခေါခေါ” လို့သာ ခေါ်ကြပါတယ်။
တခြားမြို့က လာသူများက ကိုကို/ စီအိုစီအို စသဖြင့် ခေါ်ကြပေမယ့် မန္တလေးမှာ ဘာကြောင့် ခေါခေါ လို့ ခေါ်ရသလဲဆိုတာကလည်းသမိုင်းကြောင်း ရှိပါတယ်။
Co Co ဟာ မူလက “ခေါခေါ” ဆိုတဲ့ နာမည်နဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်(၃၀) ဝန်းကျင်ကတည်းက မန္တလေး မန်းမြို့ဈေးအနီး 84လမ်း 38-39 ကြားမှာ စတင်ဖွင့်လှစ်ရောင်းချခဲ့ပါတယ်။
ဒါကြောင့်မို့ဒီဆိုင်ကို ခေါခေါ လို့သာ လူသိ များခဲ့တာမို့ နောက်ပိုင်းမှာ Co Co လို့ နာမည်ပြောင်းပြီး ဆိုင်ခွဲတွေ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ပေမယ့် နှုတ်ကျိုးနေတဲ့ အတိုင်း ခေါခေါလို့သာ ဆက်လက် ခေါ်ဆိုနေကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
(၈) တပြ၊ နှစ်ပြ
နေရာ တစ်ခုခုကို မသိလို့ မန္တလေးသူ၊ မန္တလေးသားတွေကို လမ်းညွှန်မေးရင်ဟောဟိုဘက် တပြ၊ နှစ်ပြ လို့ ရည်ညွှန်းတတ်ကြပါတယ်။
တခြားမြို့တွေလို တလမ်း/နှစ်လမ်း၊ တဘလောက်/နှစ်ဘလောက်လို့မသုံးဘဲ ဘာလို့ “ပြ” ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းကို သုံးကြတာလဲဆိုတော့ မန္တလေးရဲ့လမ်းတွေဟာ
မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်ကတည်းက မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော်ကို ဗဟိုပြုလို့ လမ်းတွေကို မြို့ရိုးရဲ့ ပြအို းတစ်ခုစီတိုင်းနဲ့ တည့်တည့် ဖောက်လုပ်ထားလို့ပါပဲ။
လေးထောင့် မြို့ရိုးတွေဟာ တဘက်ကို တာ(၆၀၀)ရှိပြီး (၁၂) ခု အတိအကျ ခွဲထားတာမို့ ပြအိုးတစ်ခုနဲ့ တစ်ခုဟာ တာ(၅၀) ကွာဝေး ပါတယ်။
အခုခေတ် အတိုင်းအတာနဲ့ဆို ပေပေါင်း (၅၅၀) ဝန်းကျင်ပါ။ဒါကြောင့် ပြအိုး တခုခြားတိုင်း လမ်းတခု ရှိတဲ့အတွက် တပြအိုး၊ နှစ်ပြအိုး ရေတွက် ခေါ်ဆိုရာကနေ တပြ၊ နှစ်ပြ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေးနန်းတော်ကို အလယ်ဗဟိုထားလို့ အရှေ့ဘက်အရပ်ကို နန်းရှေ့၊ မြောက်ဘက်အရပ်ကို မြောက်ပြင်၊ အနောက်ဘက်ခြမ်းကို အနောက်ပြင်၊ အမရပူရကို တောင်မြို့ ခေါ်ဆိုကြသလို အရပ်မျက်နှာ လမ်းညွှန်ရာမှာလည်း ဘယ် – ညာ မသုံးဘဲ အရှေ့၊အနောက်၊ တောင်၊ မြောက်ကို ရည်ညွှန်း ပြောတတ်ကြပါတယ်..။
(၉) ဘူတာကြီး
မန္တလေးသူ၊ မန္တလေးသားတွေက သူတို့မြို့က ဘူတာကို “ကြီး” ထည့်ပြီး ဘာလို့ ခေါ်ကြတာလဲရယ်လို့ တခြားမြို့သူမြို့သားတွေက တအံ့တဩ ဖြစ်တတ် ကြပါတယ်။
တကယ်တော့ မန္တလေးမှာ ပါတော်မူပြီးစ ကာလများက ဘူတာကြီးနဲ့ ဘူတာလေး ရယ်လို့ နှစ်မျိုး ရှိခဲ့လို့ပါပဲ။
မနှင်းဆီ ရထားဟာ ဈေးချို – မတ္တရာပြေးဆွဲပြီး ကုန်စိမ်းတွေ အဓိကသယ်ဆောင်ပါတယ်။ ဘူတာလေးဟာယခုမန်းသီရိဈေးနေရာမှာပါ။ မနန့်ဂျီရထားနဲ့ ဘူတာလေးဟာ 1920 ကျော်ခုနှစ်များကတည်းက ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီမို့ မရှိတော့ပါဘူး။
လမ်း(30) -(78) လမ်းဆုံမှာ တည်ရှိပြီး တမြို့ကနေတမြို့ ပြေးဆွဲတဲ့ ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းသုံး မီးရထားကြီးများ ဆိုက်ကပ်ရာကိုတော့ ဘူတာကြီးလို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဘူတာ နှစ်မျိုးရှိခဲ့တာမို့ ဘူတာကြီးနဲ့ဘူတာလေးလို့ ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်ရာကနေ နောက်ပိုင်းမှာ မနှင်းဆီရထားနဲ့ ဘူတာလေးမရှိတော့ပေမယ့် ဘူတာကြီးကို “ဘူတာကြီး”လို့ပဲ ဆက်လက် ခေါ်ဝေါ်နေကြတာဖြစ်ပါတယ်။
(၁၀) ကျွန်တော်
မန္တလေးသူတွေက စကားပြောရာမှာ ကိုယ့်ကိုကိုယ် “ ကျွန်တော်/ ကျနော်” ဆိုတဲ့ နာမ်စား သုံးလေ့ ရှိကြပါတယ်။ သီချင်းတွေထဲမှာတောင် “ကျွန်တော်…ကျွန်တော်နဲ့ ပြောတတ်တဲ့ မန္တလေးသူ” ဆိုပြီး ထည့်သွင်း ဖွဲ့ဆိုခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံကျော် သင်္ကြန်မိုးရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းမှာ မင်းသမီး ခင်သန်းနု(ထား)က မန္တလေးဆန်တဲ့ “ကျွန်တော်” ဆိုတဲ့ နာမ်စား ထည့်သုံးပေမယ့် ဆင်ဆာအဖွဲ့က ပြန်လည် ဖြုတ်ချ ခဲ့ဖူးပါတယ်။
ကျွန်တော်ဆိုတဲ့ နာမ်စားဟာ ယခုခေတ်မှာတော့ အမျိုးသားသုံး နာမ်စားအဖြစ်သာ ယူဆနေကြပေမယ့် တကယ်တော့ ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက မန္တလေးမှာတော့ အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးရော အသုံးပြုတဲ့ နာမ်စား ဖြစ်ပါတယ်။
မန္တလေးဟာ မြန်မာဘုရင်မင်းဆက်ရဲ့ နောက်ဆုံး စိုးစံခဲ့တဲ့ မင်းနေပြည်တော်ဖြစ်တာနဲ့အညီ ရှေးက မန္တလေးသူ၊ မန္တလေးသားတွေဟာ ဘုရင်မင်းမြတ်ဆီ အခစားဝင်ရတဲ့အခါ ကျေးတော်မျိုး၊ ကျွန်တော်မျိုးအဖြစ် မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချ သုံးနှုန်းတာပါ။
ခုချိန်မှာ မန္တလေးဟာ မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် မရှိတော့ပေမယ့် မန်းသူ၊ မန်းသားများကတော့ ကျွန်တော်ဆိုတဲ့ စကားကို ဒီနေ့ထိ အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးပါ ဆက်လက် သုံးနှုန်းနေကြဆဲဖြစ်ပါတယ်။
မသိသေးတဲ့ မိတ်ဆွေ၊ သူငယ်ချင်းတွေရှိရင်လည်း ယဉ်နှောင်းရဲ့ ဒီစာလေးကို share ပေးလို့ရပါတယ်နော်…။
လေးစားစွာဖြင့် ခရက်ဒစ် ပေးပါသည်။ဗဟုသုတအဖြစ် ပြန်လည်မျှဝေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
မန်တလေးမှာသာ ကွားရလေ့ရှိပွီး မနျးသူ မနျးသားတှသော သုံးတကျတဲ့ ထူးခွားတဲ့ အသုံးအနှုနျး (10) ခှနျး…
ဒီနေ့မှာတော့ မန်တလေးကို အလညျလာကွသူတှေ၊ မန်တလေးကို အသဈလာရောကျအခွခေနြထေိုငျသူတှေ နားမရှငျး၊မကြျစိရှုပျတတျတဲ့ အသုံးအနှုနျး(10)မြိုး ကို ရှငျးပွခငြျလို့ပါ။
ဒီ post လေးကို အစအဆုံးဖတျပွီးရငျ ဘာလို့ဒီလိုခေါျတယျဆိုတဲ့အသုံးအနှုနျးလေးတှကေို သိသှားကွလိမ့ျမယျထငျပါတယျနောျ။
(၁) မုန့ျတီ
မန်တလေးမှာ မုန့ျတီစားရငျ နနျးကွီးသုပျစားမယျလို့ တခါတညျး မမှာကွပါဘူး။ ဘာကွောင့ျလဲဆိုတော့ ရှေးခယြျစရာ မုန့ျတီအမြိုးအစား အမြားကွီးရှိလို့ပါပဲ။
ကွကျသားနိုငျးခငြျး၊ ငါးဖယျလုံးတှနေဲ့ မန်တလေးမုန့ျတီလားဂေါျဖီဖတျ၊ ဗယာကွောျတှနေဲ့ စေးနအေောငျသုပျထားတဲ့ ခိုတောငျမုန့ျတီလားဆိုပွီး ရှေးခယြျနိုငျသလို မုန့ျတီဖတျ အရှယျအစားကိုလညျး ရှေးခယြျနိုငျပါတယျ။
မန်တလေးမုန့ျတီ စားမယျဆိုရငျ နနျးသေး= 0.1 – 0.2 cm၊ နနျးလတျ=0.4 – 0.5 cm၊ နနျးကွီး = 0.7 – 0.8 cm ဆိုပွီး ဆိုဒျအရှယျအစား (3) မြိုး ရှေးခယြျနိုငျပွီး ခိုတောငျမုန့ျတီမှာတော့ခိုတောငျနနျးလို့ ခေါျတဲ့ 0.3 – 0.4 cm ဆိုဒျကို အမြားဆုံး အသုံးပွုပါတယျ။
ခိုတောငျနနျးဟာ နနျးသေးနဲ့ နနျးလတျကွားက ဆိုဒျဖွဈပါတယျ။ဒါကွောင့ျမို့ မန်တလေးမှာ နနျးကွီးသုပျ စားမယျလို့မပွောကွဘဲ မုန့ျတီစားမယျလို့သာ မှာကွပွီး ကိုယျကွိုကျနှဈသကျရာ မုန့ျတီ အမြိုးအစားနဲ့ နနျး အမြိုးအစားကို ရှေးခယြျသုံးဆောငျကွတာ ဖွဈပါတယျ။
(၂) မုန့ျဟငျးခါး သောကျမယျ
မန်တလေးမှာ မုန့ျဟငျးခါး သုံးဆောငျတာကို “မုန့ျဟငျးခါး စားတယျ” လို့ မသုံးနှုနျးဘဲ “ မုန့ျဟငျးခါး သောကျတယျ ” လို့ သုံးကွပါတယျ။
မန်တလေးရဲ့ မုန့ျဟငျးခါးတှဟော ရနျကုနျမုန့ျဟငျးခါးလို အရညျ မပစြျ၊ ငါးအဖတျ မမြားဘဲ ပဲအရညျကြဲကြဲ၊ ငါးအဖတျ နညျးနညျးနဲ့ ခကြျကွတာမို့ “သောကျတယျ”လို့ သုံးကွတာ ဖွဈပါတယျ။
(၃) မန်တလေး ထမငျးပေါငျး
မန်တလေးမှာ ထမငျးပေါငျး တဈပှဲပေးပါလို့ မှာလိုကျရငျ နီနီရဲရဲ ဆော့ဈနဲ့ နယျထားပွီး မွပေဲဆံ ဖွူးထားတဲ့ အသားကွောျ၊ အသားကငျ မြားမြားပါတဲ့ ထမငျးတဈပှဲရောကျလာပါလိမ့ျမယျ။
ရနျကုနျထမငျးပေါငျးလို ကောျရညျနဲ့ အသီးအရှကျ ကွောျထားတာမြိုး တှေ့ရမှာ မဟုတျပါဘူး။
ဒါကွောင့ျ မန်တလေးမှာ ထမငျးပေါငျး မှာစားရငျ မန်တလေးထမငျးပေါငျးလားရနျကုနျထမငျးပေါငျးလားလို့ သခြောခှဲခွားပွောပေးဖို့ လိုပါလိမ့ျမယျနောျ။
(၄) တိုရ / ပဲပငျပေါကျ
မန်တလေးမှာ မွီးရှညျစားမယျဆို တခြို့ဆိုငျတှကေ “တိုရ ထည့ျမလား” လို့ ပွနျမေးတတျကွပါတယျ။ “တိုရ”ဆိုတာ တကယျတော့ ပဲပငျပေါကျပါပဲ။
ရှေးခတျေတုနျးက မန်တလေးမှာ မွီးရှညျဟာ ပွညျကွီးတရုတျတှနေဲ့ အတူပါလာခဲ့တဲ့ စားသောကျဖှယျရာတဈမြိုးပါ။ မွီးရှညျဆိုတဲ့စကားလုံးကိုကတရုတျလို 米線(Mǐxiàn) “မီရှန့ျ”ကနေ ဆငျးသကျ လာတာပါ။
ဒါကွောင့ျ မွီးရှညျထဲ ထည့ျတဲ့ ပဲပငျပေါကျကိုလညျး တရုတျလို 豆芽(Dòuyá) ”တို့ရာ” ကနေ ဆငျးသကျလာပွီး မွနျမာလို “တိုရ” ဖွဈသှားပါတယျ။
(၅) ခါကကြျဥ
ခါကကြျဥဆိုတာ ကွကျ/ငှကျ တိရစ်ဆာနျတှကေ ရတဲ့ဥ မဟုတျပါဘူး။ မန်တလေးမှာ မုနျလာဥနီ (carrot) ကို ခါကကြျဥလို့ ခေါျကွပါတယျ။ Hindi ဘာသာစကား (Gaajar Root) ဂါဂြာရု ကနေ မွနျမာလို ခါကကြျဥ ဖွဈလာ တာပါပဲ။
ခါကကြျဥလိုပဲ ဈေးကှကျထဲက တခြို့သီးနှံတှေ အမညျကလညျး Hindi ဘာသာစကားကနေ မှေးစားထားတာ ဖွဈပါတယျ။(Gaajar Root)= ခါကကြျဥ၊ (Aloo)= အာလူး၊ (Gobhee)= ဂေါျဖီထုပျ စတဲ့စကားလုံးတှပေေါ့
(၆) ဒူးမလိုငျ
မန်တလေးမှာ ဒူးမလိုငျလို့ မှာလိုကျရငျ ဒူးရငျးသီးတဖတျမှ မပါတဲ့ မလိုငျစဈစဈ တခှကျရောကျလာပါမယျ။ ဒါကိုမှ ဘာလို့ ဒူးရငျးသီးမပါတာလဲ မေးခငြျရငျ ဒူးမလိုငျဟာ ဒူးရငျးမလိုငျ မဟုတျလို့ပါလို့ ပွနျဖွရေပါမယျ။
ဒူးမလိုငျဆိုတာဟာ အိန်ဒိယအခြိုပှဲ တဈမြိုးဖွဈပွီး…Doodh Malai ဆိုတဲ့ စကားလုံးကနေ ဆငျးသကျလာပါတယျ။
ဒါကွောင့ျ ဒူးမလိုငျဟာ ဒူးရငျးမလိုငျကိုအလှယျတကူ ခေါျတဲ့ စကားလုံးမဟုတျတာကွောင့ျ ကိုယျသောကျခငြျတာဟာ ဒူးမလိုငျလား၊ ဒူးရငျးမလိုငျလား သခြောသိပွီး မှာဖို့ လိုပါတယျနောျ။
(၇) Co Co / ခေါခေါ
မန်တလေးမွို့အနှံမှာ တှေ့ရတဲ့ Co Co ဆိုတဲ့ Convenient store ဆိုငျငယျလေးမြား ကို မန်တလေးသူ မန်တလေးသားမြားက “ခေါခေါ” လို့သာ ခေါျကွပါတယျ။
တခွားမွို့က လာသူမြားက ကိုကို/ စီအိုစီအို စသဖွင့ျ ခေါျကွပမေယ့ျ မန်တလေးမှာ ဘာကွောင့ျ ခေါခေါ လို့ ခေါျရသလဲဆိုတာကလညျးသမိုငျးကွောငျး ရှိပါတယျ။
Co Co ဟာ မူလက “ခေါခေါ” ဆိုတဲ့ နာမညျနဲ့ လှနျခဲ့တဲ့ နှဈ(၃၀) ဝနျးကငြျကတညျးက မန်တလေး မနျးမွို့ဈေးအနီး 84လမျး 38-39 ကွားမှာ စတငျဖှင့ျလှဈရောငျးခခြဲ့ပါတယျ။
ဒါကွောင့ျမို့ဒီဆိုငျကို ခေါခေါ လို့သာ လူသိ မြားခဲ့တာမို့ နောကျပိုငျးမှာ Co Co လို့ နာမညျပွောငျးပွီး ဆိုငျခှဲတှေ တိုးခြဲ့ဖှင့ျလှဈပမေယ့ျ နှုတျကြိုးနတေဲ့ အတိုငျး ခေါခေါလို့သာ ဆကျလကျ ခေါျဆိုနကွေခွငျး ဖွဈပါတယျ။
(၈) တပွ၊ နှဈပွ
နရော တဈခုခုကို မသိလို့ မန်တလေးသူ၊ မန်တလေးသားတှကေို လမျးညှှနျမေးရငျဟောဟိုဘကျ တပွ၊ နှဈပွ လို့ ရညျညှှနျးတတျကွပါတယျ..။
တခွားမွို့တှလေို တလမျး/နှဈလမျး၊ တဘလောကျ/နှဈဘလောကျလို့မသုံးဘဲ ဘာလို့ “ပွ” ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုနျးကို သုံးကွတာလဲဆိုတော့ မန်တလေးရဲ့လမျးတှဟော
မငျးတုနျးမငျး လကျထကျကတညျးက မွနနျးစံကြောျ ရှှနေနျးတောျကို ဗဟိုပွုလို့ လမျးတှကေို မွို့ရိုးရဲ့ ပွအို းတဈခုစီတိုငျးနဲ့ တည့ျတည့ျ ဖောကျလုပျထားလို့ပါပဲ။
လေးထောင့ျ မွို့ရိုးတှဟော တဘကျကို တာ(၆၀၀)ရှိပွီး (၁၂) ခု အတိအကြ ခှဲထားတာမို့ ပွအိုးတဈခုနဲ့ တဈခုဟာ တာ(၅၀) ကှာဝေး ပါတယျ..။
အခုခတျေ အတိုငျးအတာနဲ့ဆို ပပေေါငျး (၅၅၀) ဝနျးကငြျပါ။ဒါကွောင့ျ ပွအိုး တခုခွားတိုငျး လမျးတခု ရှိတဲ့အတှကျ တပွအိုး၊ နှဈပွအိုး ရတှေကျ ခေါျဆိုရာကနေ တပွ၊ နှဈပွ ဖွဈလာခဲ့ပါတယျ။
မန်တလေးနနျးတောျကို အလယျဗဟိုထားလို့ အရှေ့ဘကျအရပျကို နနျးရှေ့၊ မွောကျဘကျအရပျကို မွောကျပွငျ၊ အနောကျဘကျခွမျးကို အနောကျပွငျ၊ အမရပူရကို တောငျမွို့ ခေါျဆိုကွသလို အရပျမကြျနှာ လမျးညှှနျရာမှာလညျး ဘယျ – ညာ မသုံးဘဲ အရှေ့၊အနောကျ၊ တောငျ၊ မွောကျကို ရညျညှှနျး ပွောတတျကွပါတယျ။
(၉) ဘူတာကွီး
မန်တလေးသူ၊ မန်တလေးသားတှကေ သူတို့မွို့က ဘူတာကို “ကွီး” ထည့ျပွီး ဘာလို့ ခေါျကွတာလဲရယျလို့ တခွားမွို့သူမွို့သားတှကေ တအံ့တဩ ဖွဈတတျ ကွပါတယျ။
တကယျတော့ မန်တလေးမှာ ပါတောျမူပွီးစ ကာလမြားက ဘူတာကွီးနဲ့ ဘူတာလေး ရယျလို့ နှဈမြိုး ရှိခဲ့လို့ပါပဲ။
မနှငျးဆီ ရထားဟာ ဈေးခြို – မတ်တရာပွေးဆှဲပွီး ကုနျစိမျးတှေ အဓိကသယျဆောငျပါတယျ။ ဘူတာလေးဟာယခုမနျးသီရိဈေးနရောမှာပါ။ မနန့ျဂြီရထားနဲ့ ဘူတာလေးဟာ 1920 ကြောျခုနှဈမြားကတညျးက ဖကြျသိမျးလိုကျပွီမို့ မရှိတော့ပါဘူး။
လမျး(30) -(78) လမျးဆုံမှာ တညျရှိပွီး တမွို့ကနတေမွို့ ပွေးဆှဲတဲ့ ရနှေေးငှေ့စကျခေါငျးသုံး မီးရထားကွီးမြား ဆိုကျကပျရာကိုတော့ ဘူတာကွီးလို့ ခေါျပါတယျ။
ဘူတာ နှဈမြိုးရှိခဲ့တာမို့ ဘူတာကွီးနဲ့ဘူတာလေးလို့ ခှဲခွား ခေါျဝေါျရာကနေ နောကျပိုငျးမှာ မနှငျးဆီရထားနဲ့ ဘူတာလေးမရှိတော့ပမေယ့ျ ဘူတာကွီးကို “ဘူတာကွီး”လို့ပဲ ဆကျလကျ ခေါျဝေါျနကွေတာဖွဈပါတယျ။
(၁၀) ကြှနျတောျ
မန်တလေးသူတှကေ စကားပွောရာမှာ ကိုယ့ျကိုကိုယျ “ ကြှနျတောျ/ ကနြောျ” ဆိုတဲ့ နာမျစား သုံးလေ့ ရှိကွပါတယျ။ သီခငြျးတှထေဲမှာတောငျ “ကြှနျတောျ…ကြှနျတောျနဲ့ ပွောတတျတဲ့ မန်တလေးသူ” ဆိုပွီး ထည့ျသှငျး ဖှဲ့ဆိုခဲ့ပါတယျ။
နိုငျငံကြောျ သငျ်ကွနျမိုးရုပျရှငျဇာတျလမျးမှာ မငျးသမီး ခငျသနျးနု(ထား)က မန်တလေးဆနျတဲ့ “ကြှနျတောျ” ဆိုတဲ့ နာမျစား ထည့ျသုံးပမေယ့ျ ဆငျဆာအဖှဲ့က ပွနျလညျ ဖွုတျခြ ခဲ့ဖူးပါတယျ။
ကြှနျတောျဆိုတဲ့ နာမျစားဟာ ယခုခတျေမှာတော့ အမြိုးသားသုံး နာမျစားအဖွဈသာ ယူဆနကွေပမေယ့ျ တကယျတော့ ရှေးအစဉျအဆကျကတညျးက မန်တလေးမှာတော့ အမြိုးသားရော အမြိုးသမီးရော အသုံးပွုတဲ့ နာမျစား ဖွဈပါတယျ။
မန်တလေးဟာ မွနျမာဘုရငျမငျးဆကျရဲ့ နောကျဆုံး စိုးစံခဲ့တဲ့ မငျးနပွေညျတောျဖွဈတာနဲ့အညီ ရှေးက မန်တလေးသူ၊ မန်တလေးသားတှဟော ဘုရငျမငျးမွတျဆီ အခစားဝငျရတဲ့အခါ ကြေးတောျမြိုး၊ ကြှနျတောျမြိုးအဖွဈ မိမိကိုယျကို နှိမ့ျခြ သုံးနှုနျးတာပါ။
ခုခြိနျမှာ မန်တလေးဟာ မငျးနပွေညျတောျအဖွဈ မရှိတော့ပမေယ့ျ မနျးသူ၊ မနျးသားမြားကတော့ ကြှနျတောျဆိုတဲ့ စကားကို ဒီနေ့ထိ အမြိုးသားရော အမြိုးသမီးပါ ဆကျလကျ သုံးနှုနျးနကွေဆဲဖွဈပါတယျ။
မသိသေးတဲ့ မိတျဆှေ၊ သူငယျခငြျးတှရှေိရငျလညျး ယဉျနှောငျးရဲ့ ဒီစာလေးကို share ပေးလို့ရပါတယျနောျ…။
လေးစားစှာဖွင့ျ ခရကျဒဈ ပေးပါသညျ။ဗဟုသုတအဖွဈ ပွနျလညျမြှဝခွေငျး ဖွဈပါသညျ။
